REKABET BİTMEYECEK

Rekabet tarihi zengindir.

50 yıldır “rekabet” var.

50 yıl sonra da olacak…

Doğaldır bu!

***

Darwin’in “Doğal Ayıklama Yoluyla Türklerin Kökeni Üzerine” adlı kitabından.

3. Bölüm ’den aktaracağım

“Var olma kavgası, en fazla aynı türden bireyler arasında cereyan edecektir.

Zira bunlar aynı bölgelerde yaşıyorlar, aynı tür gıdaya ihtiyaç duyuyorlar ve aynı tür tehlikelere maruzdurlar…

Aynı türün üyeleri genellikle benzer alışkanlıklara ve yapılara sahip olurlar.

Birbirleriyle rekabete girdiklerinde; bunların arasındaki kavgaya kıyasla çok daha şiddetli olur…”

Gerçekten…

Otobüsçüler arasında 50 yıldır kıyasıya bir rekabet var.

GELECEK

Gelecekte, otobüsçülük var olacaktır.

Dünyada var olacaktır…

Türkiye’de var olacaktır otobüsçülük!

Gelişmiş Almanya’da, Japonya’da otobüs yatırımı yok mu?

Brezilya’da…

Güney Amerika’da…

Ortadoğu’da…

Avrupa’da otobüs yatırımı yok mu? Okumaya devam et

OTOBÜSÇÜLÜK JARGONU (2)

 OTOBUSÇÜLÜĞÜN jargonuna “yapma otobüs”le başladık.

“Bülent?

“Boynuzlu” şeklinde devam ettik.

…Ve dilimize yerleşmiş onlarca kelime aklıma geldi bir anda.

Tespit ettiğim deyimlerin bir kısmını geçen hafta bu köşede yayınladık

Tabii, yerimiz yetmedi.

Daha ne kelimeler, ne deyimler var…

“Otobüsçülüğün jargonu”…

“Otobüsçülüğün argosu”…

“Garajın argosu” bitecek gibi değil.

Sektör mensuplarının “yaratıcı zekâ” sı sürekli yeni kelimeler

yeni deyimler üretiyor.

Bunlar, otobüsçülüğün jargonu…

Yani; argonun etkisinde, üstü kapalı meslek deyimleri.

İnce bir zekâ ve espri anlayışının ürünü.

Bir çeşit şifre!

Argo, dilin en dinamik alanı.

En yaratıcı zemini…

“Araba” yani otobüs…

“Arabacı” da otobüsçü…”Arabayı koşturmak” otobüs çalıştırmak.

Otobüsün sefer yapmasını sağlamak.

“Araba kaldırmak” otobüsü sefere göndermektir.

“Yolu dövmek” sürekli aynı hatta çalışmak.

“Tek tabanca” bir hatta tek firmanın olması…

“Kafa kafaya” ayrı firmaların, aynı gü­zergâha, aynı saatte sefer düzenlemeleri…

‘Tapa” yani boş koltuğu olmayan
otobüs.

 “Çakılı” da; dolu, yolcusu tam otobüs. “Paket” bütün koltuklan dolu otobüs.

“Paket servis” doluluk oranı yüksek servis…

“Misafir” bedava bilet kullanan yolcu. Biletin ücret kısmına “misafir” yazılır.

“Ördek” yoldaki yolcunun adıdır.

“Mini etek” ilk çıkan Magirus küçük otobüsler tamponsuzdu.

Tamponsuz otobüse “mini otobüs” deniyordu.

“Semerli otobüs” eski 302 döneminde klimalı otobüsün adıydı.

Klima otobüsün üstüne yerleştirildiği için böyle bir yakıştırma yapılmıştı.

“1.5 kat” dendiğinde başkası bina diye düşünür ama otobüsçü bunun “yüksek kabin” olduğunu bilir.

“Kuru hava” meteorolojik bir deyim değil. “Kuru hava” 302 döneminde hidrolik fren yerine, Okumaya devam et

OTOBÜSÇÜLÜK JARGONU

“Yapma Oto­büs”  Halk için bir anlam taşımayabilir

“Yapma” deyince, otobüsçü ne demek istendiğini anlıyor.

“Yapma otobüs”e “Bülent” diyen de var.

Bir de “boynuzlu” deyimi kullanılıyor.

Yandan uzun aynalı otobüse “boynuzlu” deniyor.

Bunlar, otobüsçülüğün jargonu…

Yani; argonun etkisinde, üstü kapalı meslek deyimleri.

İnce bir zekâ ve espri anlayışının ürünü.

Bir çeşit şifre!..

Hepsi, bir kültürün ürünü…

Ben; otobüsün, otobüsçülüğün jargonunu yazmak istiyorum.

Araştırma yapıyorum…

Sözlüklere girmemiş deyimleri, terimleri çıkarmaya çalışıyorum.

Herkesten yardım istiyorum bu konuda.

“Otobüsçülüğün  Jargonu”nu…

“Otobüsçülüğün  Argosu“nu…

“Garajın Argosu”nu birlikte çıkaralım.

Türk Kültüründe argo kitabından

yazarları Prof. Dr. Emine Gürsoy- Naskali ve

Doç. Dr. Gülden Sağol

editörlüğünü yaptığı kitaptan aşağıda alıntı.

Argo kullanımının mutlaka psikolojik ve sosyolojik

yönden bir açıklaması olsa gerek.

İster “bir suçu gizleme” olsun…

İster ticarî sırrı, ister inancı, ister müsteh­cenliği…

Gizleme ve gizlenme amacı, argo’nun cevap verdiği ilk ihtiyaç.

Bunun dışında; argo’nun “grup kimliği oluşturmak” gibi,

çok temel fonksiyonu da var.

Argo, dilin en dinamik alanı.

En yaratıcı zemini… Okumaya devam et

OTOBÜS TARİHİNİN BELGELERİ: BİLETLER-5- JET TURİZM VE MAS TURİZM

Geçen hafta Jet Turizm’in hazin hikâyesini yazmıştım.

Bu hafta Babam’dan (Mehmet Selim Kara) Jet Turizm ve Mas Turizm ile ilgili bana anlattıklarını bulacaksınız.

 Mehmet Selim KARA anlatıyor:

 Jet vardı. Zeki Bayraktarlar’ın, çok büyüktü… Öncüydü…

Ben işe çok düşkünüm, nasıl kontrol ediyorsam… O da aynı… bir gün araba kalkarken İsmail amcanla beraber Etlik Garajına (Ankara’da eski garaj 1961) Zeki beyi ziyarete gittik.

Zeki bey hep iş başında duruyorsun dedim.

“Ya kardeşim; bakmazsan şoför bakmaz, muavin bakmaz, yolcu kırılır biz burada bir numarayız…”

 Öyle işini takip ediyordu.

 Günlerden cumartesi günü… Zeki Bey geliyor, zannedersem aylık dağıtacak… kasayı açamıyor. Uğraşıyor uğraşıyor kasa açılmıyor.

 Ondan sonra gidiyor İş Bankası’na kapısına girmeden evvel iki uçak çarpıştı biri Ulus meydanında düştü, iş bankasının üzerine ve orada öldü. Kasa açılsa gitmeyecekti. Kardeşi İsmail yıkıldı bunlar telaşla cenazeyi aldılar.

Geldi ertesi gün aynı anahtarı soktu açtılar kasayı… Okumaya devam et

TARİHTEN HAZİN BİR YAPRAK

Bir otobüs firması düşünün…

Bilette Otobüs resminin üstünde

LÜKS” kaşesi mevcut…

Bir kaşe daha var

terminallerden hareket saati 22:30’dur.

Biletin üstündeki haritada

firmanın çalıştığı güzergahlar var…

Münih’ten… Beyrut’a kadar…

Zamanın en konforlu otobüsleri…

Gerçek “otobüs”le dünya çapında bir hizmet…

Firmanın özel garajı var…

Şehir içinde terminali şık bir villa…

*

Biletin ortasında bir nüshada

“işletmemiz hakkında görüş ve düşüncelerinizi

bir dahaki seyahatlerinizde faydalı olabilmek üzere

lütfen notlarınızı istek ve şikayet kutusuna atınız.” yazıyor.

 Çok önemli bir ibarede kırmızı ile yazılmış

“Telefonlarımıza müracaatınızda biletleriniz

derhal adresinize gönderilir”.

Ayrıca

Markamız teminatımızdır yazısı mevcut.

Şirketin kaşesi ve kaşede ödenmiş sermayesi

1 milyon 500 bin lira.

Ayrıca, 36 koltuklu oturum planı elle çizilmiş.

Bilet 5-6 kuponlu

Aynen “uçak bileti”…

Bir de yolcu sigortalı.

Geniş bir ufuk…

Ufuk…

Bu gün “Vizyon” deniyor…

1960’ları anlatıyorum!

Evet

Bu firma Jet Turizm…

Fikret Başkurt’tan nakledeyim Okumaya devam et

OTOBÜS TARİHİNİN BELGELERİ BİLETLER -1960’lı YILLAR-3-

Dikkat ederseniz gündüz ayrı gece ayrı telefon numaraları var biletlerde.

En son servis 18:00-19:00’da kalkardı garajdan.

O saatten sonra garaja yakın terminalden  hizmet verirdi.

Dolayısı ile gece gündüz telefonları farklı olurdu.

Sinemalı otobüsü başlatan Hakiki Koç ve Civan Jet’ti.

Şoförün arkasından perde inerdi en arakadan da sinema makinesi çalışırdı.

Bildiğim kadarıyla sessiz filmlerdi bunlar.

Sinemalı Civan iyi bir firmaydı.

Hendek’te bir kamyonla çarpıştıktan sonra inişe geçti.

Hazin bir sondu.

Asit yüklü tanker ile çarpışmıştı

 JET OTOBÜSLERİ 

–          Sessiz – Süratli – Emniyetli

Çok ilginç bir not 1960’lı biletin üstünde şu ibare var.

“Biletleriniz, telefonlarımıza müracaatla adresinize gönderilir”

SİNEMALI HAKİKİ KOÇ OTOBÜSLERİ

–          İzmir telefon numarası gündüz 25123

–          Müracaatlarınızı ve siparişlerinizi gece telefon 25125 bildiriniz.

SİNEMALI CİVAN JET Okumaya devam et

OTOBÜS TARİHİNİN BELGELERİ BİLETLER – 1950’Lİ YILLAR-2-

Biletin ibrazı şart…

Mesuliyet yolcuya aittir.

Eşyaların zayiinden mesul değiliz.

Satılan bilet katiyen geri alınmaz.

Yolcunun parası iade edilmez.

Biletin yolculuk sonuna kadar saklanması mecburidir.

 Esen Otobüsleri 50’li yıllar

– Satılan bilet geri alınmaz ancak bir gün evvel müessesimize müracaat kaydı ile başka bir güne tehiri mümkündür.

– Arabanın hareket gün ve saatinde yetişemeyen yolcunun bileti muteber değildir.

– Hareket günü fevkalade mücbir sebeplerden dolayı otobüs veya taksi hareket ettirilmezse bilet bedelleri iade olunur veya başka bir güne tehir edilir. Yolcu ise itiraz ve tazminat talebinde bulunamaz.

Doğu Otobüsleri

–              Her bilet münhasıran şahsa ait olup verildiği gün için muteberdir.

–              Talep vukuunda biletin ibrazı şart olup kaybolduğu takdirde mesuliyet yolcuya aittir.

Onuklu Otobüs İşletmeleri

 –          Sahibi yanındaki eşyaların zayiinden mesul değiliz.

 Hakiki Jet Birlik Otobüsleri

 –          Fiş geri alınmaz.

–          Vaktinde gelmeyenin hakları izale olunur.

–          “ SÜRAT FELAKET – SABIR SELAMET GETİRİR” Okumaya devam et

OTOBÜS TARİHİNİN BELGELERİ

Otobüs Dünyası dergisinin kapağında Sirkeci’de tren garının hemen yanında yolcu bekleyen otobüslerin siyah-beyaz fotoğrafı kullanılmış. 1960’lı yıllardan…

Genel Başkan Mehmet Erdoğan da köşesinde otobüsçülük tarihi müzesinin kuruluş çalışmalarını anlatıyor.

Aklıma geçmişte yazdığım bir yazı geldi.

Otobüs tarihinin belgeleri başlıklı…

Onu tekrar yayınlayalım dedim…

Yük kamyonları ile yolcu taşındı… denkler… tavuklar…

Koyun ve insanlar… aynı kamyonda yolculuk yapardı.

Pikaptan… kaptıkaçtı yapıldı;

Arkasına kasa yaparak…

Koltuk koyularak 9-10 kişilik kaptıkaçtılar kısa mesafede çalıştı.

*

Kara Tren insanları uzun mesafelere taşıyan tek araçtı.

Trenden inen yolcuları trenin gitmediği yerlere ulaştırmaya başladılar.

İlk otobüsçülük, Bursa ve Antakya’da başladı…

Demiryolunun ulaşmadığı yerlerde…

*

Kendi yağında kavrularak ekmek teknesi yaratmaya çalışan girişimciler…

Bir zaman sonra kamyonlarını otobüse çevirmeyi düşündüler…

Eskinin at arabası ustaları otobüs kasası imal etmeye başladı.

Böylece “milli kasa” doğdu… ağaç kasa… Okumaya devam et

BEYGİR GÜCÜ…

Dünyanın en gelişmiş ulaşım sistemi olan

uzay gemileri füzelerinin genişliği

4 feet 8.5 inç’miş (Yaklaşık olarak 1 metre 42 santim)…

Böyle modern bir araç için çok acayip olan

bu rakamın çok ilginç ve biraz da efsanevi bir hikâyesi varmış.

Trenlerden başlayalım

Efendim! ABD’de demiryollarının ray arası uzunluğu

4 feet 8.5 inç’miş.

Niye 4 feet gibi düz bir rakam değil de…

Ölçümü…hesabı zorlaştıran kusurlu bir rakam seçilmiş?

Bu garip uzunluk ABD’de ilk demiryolları inşaatını yapanların İngiliz göçmenleri olmasına bağlanıyormuş.

Çünkü İngiltere’de ray genişliği bu uzun­luktaymış.

Peki… İngilizlerin nedeni neymiş?

Çünkü İngiltere’de demiryolu inşaatı

tüm ölçülerini tramvay inşa geleneğinden dev­ralmış.

Yani eskinin tramvaydan…

Yeninin tren­dleri olmuşmuş.

Zamanın mühendisi… İşçisi de

Zorunlu değişiklikleri uygulamış…

Gerisini bırakmış.

Bu arada ray genişliği yine 4 feet 8.5 inç kalmış.

Peki tramvay rayları arası neden 4 feet 8.5 inç’miş?

Çünkü bu uzunluk…

At arabalarının şase genişliğiymiş.

Zamanında tramvayın şasesi

At arabalarının iki tekerlek arası uzunluğu

Baz alınarak belirlenmiş.  Okumaya devam et

O 302 EFSANESİ

TECRÜBELİ otobüsçü dostlarımdan

Özlem Turizm’in sahibi rahmetli

Hacı Murat Özel anlatmıştı

Yıl 1968…

0 302’ler yeni çıkmış.

100 bin lira peşin…

16 bin lira taksitle otobüs alıyor.

Borcunu vade ile ödeyecek.

Araba yeni… Araç sıfır!

İstanbul – Eskişehir hattında çalışıyor

ve günde 3 tek atıyor.

ÇALIŞIP KAZANINCA…

İstanbul – Eskişehir bilet fiyatı 15 lira.

Mazotun litresi 35 kuruş.

Bir teneke yağ 38 lira.

Hacı Murat Özel her gün çalıştı…

Para biriktirdi.

Kazancını günlük olarak bankaya yatırdı.

Aylık taksitlerini zamanında ödedi.

26 AT 424 plakalı otobüs borcunu bitirdikten sonra

165 bin lira tasarruf ettiğini gördü.

Kazandığı o para ile gitti…

Bir otobüs daha aldı.

10 Ağustos 1969…

Hacı Murat Özel

69 model 0 302’sini yeni almış.

Karşısına 32 kişilik bir Türkmen Grubu çıkıyor.

Altay’a gidecekler.

Altay nire?

Taa Asya’da…

Dünyanın tavanında.

Batı Sibirya ile Moğolistan Halk Cumhuriyeti

topraklarını ayıran dağlık ülke.

Çin’e komşu bir otonom (muhtar) bölge.

Dışişlerinde Çin’e bağlı.

Yol 15 gün sürüyor.

Grup orada 15 gün kalacak…

Sonra Türkiye’ye dönecekler.

Yani 45 günlük seyahat!

SERÜVEN BAŞLIYOR… Okumaya devam et