NURİ DEMİRAĞ’IN UÇAK SEVDASI (4)

 

Nuri Demirağ’ın hayatı Cumhuriyet Türkiyesi’nin önemli hikâyesidir…

Nuri Demirağ demiryolları inşa etti…

İlk Türk paraşütünü üretti…

Asya’yı Avrupa’ya bağlayacak Boğaz Köprüsü projesini yaptı.

Cumhuriyet tarihinin en büyük depremi Erzincan’da yaşandı. Nuri Demirağ kurtarma çalışmalarına katıldı. Depremde evlerini yitirenlere prefabrik evler yaptı. İstanbul Teknik Üniversitesi bünyesinde bir Uçak Mühendisliği bölümünün açılması için öncülük etti. 1941 yılında, ilk uçuşunu pilot olarak yetiştirdiği oğlu Galip Demirağ’ın kullandığı uçakta yaptı.

Uçak fabrikası kurdu… havaalanı yaptı…

Pilot yetiştiren gök okullarını açtı…

…ve uçak fabrikası kapatıldı.

Havaalanı istimlâk edildi… şimdiki Atatürk havaalanın yeri…

* * *

Demirağ uçak fabrikasını kurmuş;

Türk Hava Kurumu’ndan 10 tane eğitim uçağı ve 65 tane de planör siparişi de almış…

 Nuri Demirağ ve ekibi, bir yandan bu siparişleri yapmak için tüm gayretlerini sarf ederken, bir yandan da yepyeni bir model geliştirir…

Nu.D.38 ismini taşıyacak olan altı kişilik, çift motorlu, gövdesi alüminyum kaplama bir yolcu uçağı…

Türkler‘in kendi uçaklarını kendilerinin yapması belli başlı uçak fabrikalarını endişelendirmişti. Ama yine de Türkler‘in iyi bir uçak sanayii kurabileceklerine inanamıyorlardı.

Nuri Demirağ‘ın Beşiktaş‘taki fabrikada yapılan ve hiç bir bozukluk göstermeden başarılı uçuşlarına devam eden uçakları, Türkiye’de olduğu kadar yurtdışında da büyük yankılar uyandırmıştı.

Hele çift motorlu, barışta yolcu uçağı… savaşta istenildiği zaman eksiksiz bir bombardıman uçağı görevini görecek şekilde yapılan ve saatte 270 kilometre hıza ulaşan, 5 bin 500 metre yükseğe çıkabilen ‘Nu.D.38‘in yapılması, dünya uçak sanayicilerinin dikkatini birden Türkiye’ye ve Nuri Demirağ‘ın uçak fabrikasının üzerine çekmişti.

Türkler’in kendi uçaklarını kendilerinin yapması belli başlı uçak fabrikalarını endişelendiriyordu. Özellikle İngiliz ve Almanlar‘dan başka Amerika‘nın endişeleri daha büyüktü. Bu düşüncedeki Amerikan Uçak İmalatçıları Birliği, Türkiye’ye tetkiklerde bulunmak üzere birliğin başkanı Bay Todd‘u göndermişti.

 

PILOT YETIŞTiRILECEK

‘GÖK OKULU’ YAPILIYOR

Artık iş büyüyor; faaliyetinin sınırları genişliyordu. Atölyede yapılan uçakların testleri için bir piste ihtiyaç vardı. Bu yüzden Yeşilköy‘de, şu anda Atatürk Hava Limanı olarak kullanılan, Elmas Paşa Çiftliği‘ni satın alarak, orada 1559 dönümlük geniş arazi üzerinde, 1000 metreye 1300 metre ölçülerinde bir uçuş sahası yaptırdı Demirağ… Avrupa’da daha tahta uçaklar yapılırken saç gövdeli uçaklar yapmaya başladı.

Yaptığı uçakları uçurabilmek için;

Avrupa’da tek benzeri sadece Amsterdam’da olan bir havaalanı inşa etti.

 Bu sahanın üzerine bir de, Nuri Demirağ Gök Okulu, uçak tamir atölyesi ve hangarlar yapıldı.

Bu tesisleri yaptıran Nuri Demirağ, “Türk’ün yaptığı uçakları elbette Türkiye’de yetişen pilotlar uçuracaktır” düşüncesiyle hareket ediyordu. Bu yüzden havacılık üzerine eğitim verecek 150 yataklı bir yurdu da bulunan ‘Gök 0kulu’na, üniversitede okuyan veya mezun olmuş öğrenciler alınıyor ve uçuş eğitiminin yanı sıra uçağın teknik yapısıyla ilgili eğitimler de verilerek pilot yetiştiriliyordu.

Yeşilköy‘deki okuldan önce, doğduğu yer olan Diyriği‘nde de bir Gök Ortaokulu açan Nuri Demirağ, Türk gençlerine havacılığın zevkini aşılıyordu.

İlk yerli uçakla 1941 yılında doğduğu yer olan Divriği gidip geldi, Türk mühendis ve işçilerinin yaptığı ilk yolcu uçağı 6 kişilikti çift pilot kumandasına sahipti..

1943 yılında sabah gazeteleri okuyanlar hayretle THK’nun şartnameye uygun değil diye sipariş edilen uçakları iptal ettiğini görürler…

Bu haberler üzerine Demirağ, İsmet İnönü’ye mektup yazmış…

Ayrıca Yeşilköy Havameydanı’nda kurslar açmış… yüzlerce genci pilot yaparak reddedilen uçakları havalandırmıştır…

Nuri Demirağ, pilot oğlunun kullandığı uçağa binip havalanmıştır…

İnönü’ye ikinci mektupta karşılıksız kalmıştır…

Binlerce uçuş gerçekleştirmiş lakin hükümeti ikna edememiştir…

Aldığı uçak siparişleri iptal ediliyor. Kendi mülkü olan bu günkü Yeşilyurt Havaalanı, yok bahasına kamulaştırılarak elinden alınıyor. Uçak fabrikası kapatılıyor siparişi iptal edilen uçaklar yurt dışından satın alınıyor. Satın alınan bu uçaklar bir rivayete göre hangarlarda çürüyor.

* * *

Türkiyede yüzde yüz yerli uçağı yapan Nuri Demirag kimdir ?
1941’de 12 uçaklı filo kuran Nuri Demirag’ın THK ihalesinde en ucuz fiyatı vererek kazandığı ihalede ürettiği uçaklar yerli ve yabancı mühendislerin onayını da almasına rağmen neden THK tarafında alınamaması tam bir muamma…

1941’de Devletin başında bulunan İsmet İnönü’nün onayından geçemeyen ve THK tarafından alınmayan bu uçaklar Danimarka’ya satılmıştı.
Bir tabu olarak görünen bu olay, hala üzerindeki esrarı korumaktadır.
Bu uçakların alınmaması ve bu uçak fabrikasının kapanmasının arkasında yatan nedenleri araştırılıp kamuoyunun bilgisine sunulması gerekmektedir.

1945 yılında, siyasete atıldı. Milli Kalkınma Partisi’ni kurdu. Türkiye’nin Çok Partili Yaşama geçişini başlattı.

 

1946 YILINDA,

SEÇİMLERE KATILDI

Nuri Beyin kurduğu parti tüzüğü, mükemmel olmasına rağmen, CHP ve DP partililerin baskısı altında kaldı. “Kuzu Partisi”dendi. Asıl yenilgiyi Divriğililer’den aldı. Varını yoğunu Divriğililer için harcayan bu mükemmel kişiyi unuttular. Seçimde kimse Nuri Bey’e oy vermedi.

* * *

Her boyutu ile araştırılması gereken bir yaşam…

Dünya çapında bir sinema filmi, dizisi yapılmalı…

“Hanımın Çiftliği”ne harcanan milyonlarca lira…

İsmi bir havaalanına verilmeli.

Bunu hak etmiyor mu?

Latif Karaali, Ulaştırma Dünyası,

09 Kasım 2009, Sayı: 438

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir