3. KÖPRÜ ve NURİ DEMİRAĞ (1)

İstanbul Boğazı’na 3. bir köprü yapılması tartışılıyor…

Köprü güzergâhı için farklı görüşler var…

Bir başka görüş de “köprü” değil “toplu taşıma”ya yatırım yapılsın…

Başbakan, “Köprüye hayır” diyenler birinci ve ikinci köprüden utanmadan geçtiler” dedi…

Bir diğer görüş ise “Köprüye hayır” derken hiç yapılmasın demiyoruz…

İstanbul Nazım Planı yapılıp hayata geçtikten sonra köprü yapılsın. Yoksa her yeni yapılan köprü bir yeni köprü yapılmasına ihtiyaç olacak” şeklinde…

* * *

MÜHÜRZADE NURİ BEY…

Kendi kaydına göre 56 altın (252 kâğıt lira) birikmiş parası ile

“Türk Zaferi” adını verdiği bir sigara kağıdı üretmiştir.

O acı ve karanlık günlerde “Türk Zaferi Sigara Kâğıdı” fevkalade rağbet görmüş.

Mühürzade Nuri Bey’e hayli para kazandırmış.

252 lirası üç sene içinde 84 bin lira olmuştur.

Daha sonra, Cumhuriyet Hükümetinin Türkiye Demiryolları ve şoseleri ile başladığı büyük imar işini benimseyerek, devlete en uygun tekliflerle müteahhitlik hayatına atılmıştır…

Mühürzade Nuri Bey;

1884 senesinde Divriği’de doğdu.

Çalışkan, dürüst, memleketini seven bir işadamıydı.

Müteahhit olarak TBMM binasını (1930),

Karabük Demir Çelik tesislerini (1930),

Sivas-Erzurum demiryolunu (1938-1939) yaptı…

Atatürk sevincini Mecliste “Bir Türk Firması Sivas-Erzurum demiryolu ihalesine girerek kazandı” sözleriyle ifade etti. Atatürk bu kıymetli ve çalışkan girişimciyi çok severdi.

Bu yol Sivas, Zara, Hafik, Erzincan’dan geçecek şekilde planlanmışken, Mühürzade kardeşler parasını da ödeyerek, Divriği’den geçirdiler. Bunda yolun demir madenlerinin yanından geçmesini arzulayan Mareşal Çakmak’ın da rolü oldu. Erzurum-Sivas demiryolun yapımına, Alman Foks firması 65 milyon teklif verirken;

Nuri Bey ve kardeşi 48 milyona talip oldu.

Sivas-Erzurum arasında 134 tünel bulunuyordu.

Çok miktarda köprü mevcuttu. Her istasyona, 48 adet hayrat çeşme yaptılar, ağaçlandırdılar.

Hemen arkasından da Fevzipaşa-Diyarbakır, Afyon-Antalya, Sivas-Samsun demiryollarını yaptılar.

Mühürzade kardeşler, bu faaliyetlerin sonunda 500 bin lira zarar ettiler.

Atatürk, mükâfat olarak, bir milyon lira hediye etti.

Ayrıca Nuri Bey’e “Demirağ” soyadını verdi…

Türkiye’nin her tarafında çeşitli sebeplerle demiryolları bozulurken, Sivas- Erzurum demiryolunda, sarp kayaların, dağların arasından geçmesine rağmen, bugüne kadar hiç arıza olmamıştır.

* * *

TÜRKİYE’DE HAVACILIK SANAYİİ’NİN ÖNDERİ

‘Mühürzade’ Nuri Demirağ, seri üretim olarak 1936’da ilk Türk uçağını yaptı.

İlk yerli paraşütü yaptı.

Çok partili rejimdeki ilk muhalefet partisini kurdu.

Ankara’nın doğusuna ilk demiryolunu yaptı.

1922’de ilk Türk sigara kâğıdını üretti.

Bursa’da Sümerbank’ın Merinos fabrikasını kurdu.

İlk şehir ve köy planlarını hazırladı.

Karabük’te demir ve çelik fabrikasını kurdu.

İzmit’te selüloz fabrikasını kurdu.

Sivas’ta çimento fabrikalarını kurdu.

İstanbul’daki büyük hal binasını yaptı.

İstanbul Boğaz’ına özel köprü yaptırmayı projelendirdi.

* * *

ALTIN KAPI KÖPRÜSÜ’NÜN

EŞİ OLACAKTI

Demirağ, 1931 yılında hazırlığa başladı.

Amerika’dan uzmanlar getirdi.

Uzun boylu görüşmeler, etütler yapıldı.

Ve nihayet Amerika’nın San Francisco şehrindeki o zamanın parasıyla otuz küsur milyon dolara mal olan meşhur (Golden Gate) Altın Kapı Köprüsü’nü yapanlarla anlaştı.

Aynı düzeni İstanbul’a getirmeyi kabul ettiler.

Her şey hazırlandı. Ahırkapı’yla Salacak arasında 8 ayağı karada, 10 ayağı denizde ve 960 metresi karada, bin 600 metresi denizde olmak üzere;

2 bin 560 metre uzunluğunda, 20 metre 73 santimetre genişliğinde, deniz seviyesinden 53 metre 34 santimetre yükseklikte, 701 metresi asma, üst tarafı demir köprünün projesi tamamlandı.

Latif Karaali, Ulaştırma Dünyası,

19 Ekim 2009, Sayı: 435



Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir