OTOBÜSÇÜLER… -3-

  NECİP KARTAL’LA SÖYLEŞİ (2)

 

Necip Ağabey’e göre, otobüsçülük geçmişte daha zor olsa da keyifliydi.

İmkânlar kıttı, ama yolcu vardı… Otobüs alır çalıştırır, iner binerdin aldığın fiyatın birkaç katına da satardın…

Ya şimdi…

Otobüsler modern, müşteri ilişkileri gelişkin…

Ne var ki rekabet şartları zor…

Akaryakıt uçağa ucuz, otobüsçüye pahalı…

Uçak, otobüs fiyatına bilet satıyor…

Tek taraflı rekabet, adaletsiz bir ortam…

* * *

Otobüsçülük eskiden daha mı iyiydi?

İyi değildi. Eskiden otobüsçülük kaçakçılıktan iyiydi. Bizim 3-4-5 günlük listelerimiz, hele bayramlarda okul tatillerinde 10-15 günlük doluyordu. Bir bilet almak için 10 tane adam ricacı geliyordu, gerçekten böyleydi. Çok fazla servisimiz de yoktu. Arabalar da şimdiki gibi çok randımanlı çok güzel değildi ama biz disiplinli çalışıyorduk. İşimizi zevkle yapıyorduk. Parası da, kazancı da güzeldi. Biz aldıkça araba aldık… Sık sık model değişmeye başlayınca başka firmalar da kuruldu; uçaklar da başladı. Biz 302’leri 700 bin liraya aldık… O zamanki parayla.

Sirkeci piyasasından alınıyordu değil mi?

Evet, Sirkeci piyasasından alıyorduk. Ben genelde Engin Malatyalı’dan alıyordum. Dirikoçlar’dan alıyorduk, Eresinler’den alıyorduk, Mengerler’den alıyorduk…

Yedek parça problemi pek yoktu…

Pek yoktu; varsa da çok kayda değer bir problem yoktu. 302’nin parçasını hem Türkiye’de rahat bulabiliyorduk hem İran’dan çok ucuza alabiliyorduk.

Ama arabalar yollarda kalırdı…

Tabii kalırdı, hem de bazen günlerce… Karayolları bu kadar düzenli çalışmıyordu. Türkiye’de en güzel çalışan Van karayollarıydı. Bitlis sınırından Van sınırına kadar temiz bir asfalt ile karşılanırdın. Erzurum tarafından girdiğin zaman temiz bir asfaltla karşılaşırdın. Van Karayolları’nda Mustafa Yılankıran müdürdü.

Şimdiki gibi düzgün asfalt, parça kırmayan, teknolojik olarak gelişmiş otobüsler nerede…

* * *

Teknoloji gelişti, firmalar arttı…

Şimdi firmalar çok fazla, iki tane üç tane minibüsü olan adam firma kurabiliyor. Bunun önüne geçmek gerekiyor. Eğer devlet bunu önüne geçerse trafik kazalarının da yüzde 50’si önlenmiş olur.

Eskiden bilette rekabet var mıydı?

Hayır. Yer yok ki rekabet edesin. İstediğin fiyatı adam sana veriyor. Arabalarda 3-5 gün yer bulunmuyordu.

***

Van Gölü, böyle bir devirde kuruldu…

Bitlis Taç kuruldu. Otoşark silindi bitti. Harput kesti yolcu alamayınca. Biz servis kaldırınca onlar da Ankara’dan yolcu almamaya başladılar. Boş gelip boş gitmeye başladılar. 302 alanlar çok avantajlı oldu. Biz 700 bin liraya aldığımız arabayı, 7-8 katına,  7-8 milyona sattık. O zamanlar Türkiye’de araba çok büyük prim yapıyordu, taksiler de öyleydi. Alıyordun arabayı, iniyordun biniyordun eskiyordu, yine aldığın fiyatın 3 katına satıyordun.

Otobüsü fabrikadan teslim almaya gidiyordun, müşteri hizmetleri falan yoktu değil mi?

Davutpaşa’da küçük bir yerdeydi.

Dışarıda bekliyordun ne çaycısı… Yerleri yoktu ki.

Otobüs için dışarıdan bir şeyler alınır mıydı? En çok neler alırdınız?

Çöp kutusu alıyordum, başlık alıyordum.

Niye kılıf diktiriyordunuz?

Kirlenmesin diye. Bu kadar kaliteli koltuklar yapılmıyordu. 2009 model arabalarda dikkat ettin mi kılıf yok, çünkü kaliteli malzemeyle donatılmış.

Otobüsler yolda pek arıza yapmazdı değil mi eskiden?

Biz Mercedes’ten çok memnunduk. Dağın tepesinde bile tamircisini bulabiliyorduk. Şimdi her tarafta servisler var. Şoförler de yetişti. Kazalar bayağı azaldı. Türkiye’de en az kazası olan firmalardan birisiyiz.

***

Farklı bir şey sormak istiyorum: Eski yol lokantaları berbattı değil mi?

Çok. Eskiden yollarda lokanta yoktu, pislikti. Şimdi hem tesisler hem de yiyecekler temiz.

İstanbul’da Sirkeci’den başlayan, Lalile’ye, oradan Topkapı’ya uzanan garajlar için ne diyeceksiniz?

Sirkeci, Laleli, derken Topkapı’ya gerçek bir otogara geçildi. Topkapı’da Ulusoy garajı daha güzeldi. Büyük İstanbul Otogarı, Topkapı’ya göre geniş, düzenli ama biraz kontrolsüz mü yapıldı? Rahat girilmiyor, çıkılmıyor.

Peki, Necip ağabey otobüsçülüğün geleceğini nasıl görüyorsun?

Valla, devlet böyle havayollarını destekler otobüsçülüğü kösteklerse gelecek filan olmaz. Otobüsçülük bitmez, ama ümit ettiğimiz randımanı alabileceğimizi de tahmin etmiyorum. Bizim ömrümüz bu işle geçti, bundan sonra başka işte yapamayız. İsterim otobüsçülük daha iyi olsun. Ama mazot bize çok pahalı uçaklara çok ucuz. Uçaklar yolcuyu 54 liraya taşıyor. Devlet bunun önüne geçmezse adaletli davranmazsa olmaz. Tek taraflı rekabet olmaz ki.

Latif Karaali, Ulaştırma Dünyası,

31 Ağustos 2009, Sayı: 428

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir