Şu Yemen elleri ne de yamandır…YEMEN'DEYİM…Burası Yemen'dir…-2-

 

-II-

 

SOSYAL SİMGE… CANIBİYE…

Yemen; Kızıldeniz’in Hint Okyanusu’na geçiş yeridir.

Osmanlı İmparatorluğu için stratejik önemi vardı.

Bu yüzden Yemen’e büyük önem veriliyordu.

Yemen bugün de önemli bir ülke…

Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih, Güney ve Kuzey Yemen’i birleştirmiş…

Yemen bölgede daha güçlü bir ülke durumuna gelmiş.

***

En çok dikkatimi çeken şu;

Yemenlilerin belinde, yarım ay şeklinde, kın içinde bir hançer var. Göbek ortasında dik durur ve bir kemerle bağlıdır.

Hançerin yöresel adı Canıbiye…

Yemen Canıbiyesi’nin sapı ve kını işlemelerle süslü.

Tıpkı bizim telkariler gibi…

Veya altın, gümüş sedef kakma gibi…

Bazen altın liralarla da süslüyorlar.

Bazı canıbiyelerin kabzası gergedan boynuzundan…

İstinasız bütün Yemenliler bunu kullanıyor.

Değeri 10 dolardan başlayıp milyon dolara kadar çıkabiliyor.

Neden böyle, açıklayayım;

Canıbiye aynı zamanda sosyal bir simgedir.

Kişinin toplumdaki yeriyle paralellik gösterir.

Aynı zamanda erkeğin süsüdür.

Taşıyan kişinin şerefidir.

Yemenli; şerefine düşkün, vakur ve duygusaldır…

***

Yemen’de silah da çok önemlidir.

Yolda canıbiyesi belinde, kalaşnikofu elinde, insanlar öyle dolaşır.

Şehir merkezinde, en işlek caddelerde bile aynı manzarayı görebilirsiniz. İlginç olan, bu durumun son derece doğal olması ve öyle kabul edilmesi…

Özellikle kırsal kesimde…

Bugün başkent Sana’da silahla aleni gezen pek yok. Bu durum hükümetin başarısı…

Yemenlinin canıbiye ve kalaşnikofa ilave olarak başka bir aksesuarı daha var:

Çoğu Rolex saat kullanıyor.

Ekonomik gücü elveren, mutlaka Rolex saat kullanır.

Alım gücü olmayan da ne yapıyor biliyor musunuz? Taklit… “Çakma  Rolex kullanıyor. Yemen, Rolex’in önemli bir pazarı…

***

GAT… KEÇİ VE ÇOBAN

Yemen denince ilk akla gelen bir başka özellik de “Gat”.

Habeşistan, Yemen’in denizden komşusu.

Gat’ın öyküsünü anlatırlar. Zamanında bir çoban keçilerini otlatır… Akşam da evine keçileri ile döner. Lakin keçiler huysuz ve yerinde duramayıp hoplayıp, zıplarlar… Uyumazlar da. Bu durum çobanın dikkatinden kaçmaz. Sabah tekrar aynı yere otlatmaya götürür keçileri. Keçilerin küçük yapraklı ağacımsı bir bitkinin yaprakları yediklerini görür. Keçiler yaprakları çiğnemektedir. Çoban da çiğner. Çoban da eve dönünce yerinde duramaz. Bir çeşit doğal doping almıştır. Enerji yüklüdür çoban. Beyni de hızlı çalışmaya başlamıştır. Sonra bu “GAT” Yemen’e bir şekilde girer. O gün bu gün, 7’den 70’e tüm Yemenliler “gat” çiğnemeye başlar.

Gat, yeşil yapraklı bir çeşit uyarıcı ot.

Sürekli çiğnenir…

Bu yüzden Yemenlinin avurtları hep şiştir.

Sağ avurdu hep bir yumurta iriliğinde şiş durur…

Yemen’de 7’den 70’e herkes gat çiğner.

 

KAHVE YEMEN’DEN GELİR (Mİ?)

Gat, sosyal ve ekonomik yaşamın temelidir.

Dargınlık… sıkıntı… trafik kazası… geçimsizlik… varsa, büyükler… şeyhler… Kabile reisleri araya girer. Bir dana ve büyük bir öküz kurban edilir. Sorunun büyüklüğüne göre. Bu arada hep beraber “gat” çiğnenir, sorun çözülür… Otobüsümüz kaza yapar. Bir araba otobüse çarpar. Arabada iki ölü… Şirketin genel müdürü gat ve kurban edilecek bir hayvan alıp köye gider. İş halledilir… helalleşilir.

Bütün Yemen, gat çiğnemeye saat 14’te başlar.

En fazla saat 17’de yoğunlaşır.

Düşünün; tüm ülke insanlarının ağzı şiş! Bu fasıl sabaha kadar sürer… Yemenli, belinde hançeri, kını içinde canıbiyesi yöresel ve değişik motiflerle süslü kemerle bağlı. Naylon poşet içinde satın aldığı “gat” hançerin kabzasına asılır. Bir elinde de pet su şişesi. Gat çiğnerken su içilir. Genel Müdürümüz Safwan’a soruyorum bu kadar gat, nasıl oluyor da her an temin edilebiliyor. Safwan gülerek: “Gat her an ve taze temin edilir. Hastane gibi. Nasıl ki hastane 24 saat açık; gat satanlar da öyle. 24 saat emre amade. Gat da Yemenlinin şifası. Resmi devlet dairelerinde, özel şirketlerde gat çiğneme salonları mevcut. Bizim şirkette olmadığı için arkadaşlarım bana gelmezler.”

* * *

GAT’SIZ YEMEN KAMPANYASI…

Kahve ağaçları söküldü yerine gat fideleri dikildi ne yazık ki… Bugün sadece bir bölgede kahve var, gata direnen, kahve yetiştirilen…

Gat’sız Yemen Cemiyeti” kurulur ve Cumhurbaşkanı bizzat kampanyayı destekler. “Gat” yerine “spor” teşvik edilir. Büyük bir kampanya yürütülür. Sonuç alınamaz. Yemenli dostlara soruyorum neden netice alınamadı?

Cevap “Öncelikle gat, Yemenlinin hayatında çok önemli yer tutar. Daha doğrusu gatsız bir hayat düşünülemez. Gat yaşamın yarısı, ayrıca gat ağaçlarını kesip yerine ne koyacaksınız? Narenciye mi? Kahve mi? Dikilecek fidelerin maliyeti var ve de ürün almak için geçecek zamanın maliyeti… Ciddi bir parasal teşvik gerek. Kaynak nerede? Gat ekonominin yüzde 25’i. Ekenler, toplayanlar, dağıtımını yapanlar, nakliyeciler, perakendeciler… ne olacak? Zaten işsizlik diz boyu…”

Gat’sız Yemen… Votkasız Rusya demektir…

Latif Karaali, Ulaştırma Dünyası,

22 Haziran 2009, Sayı: 418

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir