NEREDEN NEREYE… 5

 

ŞEHİRLERARASI TAŞIMACILIKTA İLK AYRICALIKLAR

Günümüzde sadece Otomotiv Sanayisinin merkezi değil, Türkiye’nin en eski ve köklü nakliye şirketleri de Bursa’dan çıkmıştı.

1908 yılında, Tuzpazarı’nda Hamamcı Saban ve Şürekası tarafından, Bilecik ve Kütahya yollarında otomobil ve otobüs işletmek üzere 15 sene her türlü ayrıcalık olmak üzere tekel verilmesi konusunda bir anlaşmaya gidildiği görülür.

*

Ülkemizin en eski ve köklü taşımacılık firmasını, 1926 yılında Kamil Koç kurmuştu.

*

1927 yılında Bursa’nın eski otobüs firmalarından biri olan “Gülnihal” otobüsünün sahibi Salim oğlu Muharrem Efendi idi.

*

Ülkemizde ilk şehirlerarası taşımacılık şirketi ve ayrıcalığı 1913 yılında Bursa’da gerçekleşmişti. Bu tarihte Julien Vien adlı bir yabancıya, Bursa-İnegöl arasında otomobil ve minibüs gibi araçları işletmek üzere izin verilmişti. Altı çizili olan kısımları dikkatlice okuyun, ilginç…

 

1913 YILINDA BURSA’DA JULIEN VIEN ADLI BİR YABANCIYA, BURSA-İNEGÖL ARASINDA OTOMOBİL VE MİNİBÜS GİBİ ARAÇLARI İŞLETMEK ÜZERE VERİLEN İZİN BELGESİ

Bursa-İnegöl tarikinde ve Bursa’ya müntehi olan şoselerden yüz kilometrelik bir nısf-ı kutrun ihata ettiği aksam dahilinde eşya ve emtia-i ticarriyye nakliyatına mahsus otobüs kamyon ve vagonları ve atiyen yolcu içün otomobil ve minibüs işletmek üzere Dersaadet’te Perşembe pazarında 28 numaralı sokakda sinasson hanında mukim mühendis Jülyen Vogne atiyede münderic şeraite riayet etmek şartı ile verilen ruhsatnamedir.

Evvelen: Sahib-i ruhsat mühendis mösyö Jülyen Vinağ’a ahud-u atikanın bahş ettiği hukukdan ferağatle  her suretle devlet aleyhinin kavanini haliyye ve müstakbelesine tabi’i olacaktır.

Saniyen: Buharla müteharrik vasait-i nakliye içün atiyen devletçe va’z edilecek nizamname ahkamına bitamamiha riayet etmek ve şimdilik adi arabalar hakkında icraa kılınan mu’ameleye ta’bi tutulmak üzere bilada muharrir yollarda eşya ve emtia-i ticariyye nakliyatına mahsus otobüs, kamyon ve vagonları ve atiyen yolcu içün otomobil ve minibüs işletmesi içün mühendis mösyö Vogan Jülyen’e ruhsat verilmiştir.

 

Salisen: Ruhsat-ı vakı imtiyaz mahiyetini haiz olmadığından atiyen bi’t-tabi başka talib ve müteşebbisler zuhur ettikçe hükumet onlara da ruhsat vermekde muhtardır. Sahib-i ruhsat bundan dolayı bir gün iddia ve i’tıraz dermiyanına selahiyyetdar değildir.

Rabi’an: İsti’mal edilecek kuvve-i muharrike kab’el-isti’mali belediyye ve nafia dairelerince mu’ayene edilerek her türlü mahzurdan salim olduğuna mübeyyen sahib-i ruhsat ved’ine bir şehadetname verilecektir.

Sahib-i ruhsat bu yolda bir şehadetnameyi hamil ol müfessirin kuvve-i muharrikeyi isti’mal edemeyecektir. İşletilecek otomobil ve minibüslerin takılı humulesi arkasına takacağı arabada dahil olduğu halde a’zami sekiz tonuyla safi tecavüz etmeyecektir.

Tekerleklerin umumi lastikli olması elzemdir. Ön tekerlekleri lastik ve arka tekerlekleri tırnaklı bulunan otomobiller seyr-ü sefer ettirilmeyecektir.

 

Tırnaklı olan arka tekerleklerin yerine tekerlek kutru bir metre olduğu takdirde çenber-i arzınca beheri santimetreye isabet edecek sıklet-i azimeye yüz elli kiloğramdır ve kutru mezkur bir metreye mütecaviz olduğu ve çenberin arzınca beheri santimetreye kiloğram olarak isabet edecek ağırlık (s) ve tekerleğin kutru metre olarak (t) farz edildiği hakde S=150 cezir düsturunun irae edeceği saklinden dun bulunacak surette arz-ı havi düz demir çenberler va’z olunacaktır.

Hamisen : Münakalat-ı ticariye içün işletilecek kamyon ve otobüslerin seyr-i daimi vasatiyyesi saatde on kilometre azamisi on altı kilometreyi tecavüz edemiyeceği gibi yolcu nakline mahsus otomobil ve minibüslerin saatde seyr-i daimi-i azamiyyesi otuz kilometre olup bunlardan noksan seyir ve hareket sahibi ruhsatın yed-i ihtiyarındadır. Beyan olunan yollarda mevcud dik ve yokuş mahaller nafia idaresince kilometre hasebiyle ta’yini ve sahib-i ruhsat  bir cedvel ile erae edilecek ve o gibi mahallerde kaybedilen zamanın telafisi için kat olunacak mesafe borca muharrer eşya naklinde saatde nihayet on altı yolcu naklinde dahi otuz kilometreyi tecavüz etmeyecektir. Düz olamayan  mahallerde bi-hesab’ül vasat saatde eşyada on yolcuda onbeş ve düz yerlerde eşyada on altı yolcuda otuz kilometre fazla yol kat edildiği taktirde fazla kat edilen her kilometre için yarım lira cezayı nakdi alınacaktır.

Sadisen: Köprülerin inhidamı veya şosenin müceddiden ta’miri gibi mahzur mahalli tevellüd eder ve hükumetçe otomobillerin bir müddet mevkute içün ta’tili sahib-i ruhsata tebliğ olunur ise derhal nakliyatı ta’til edecektir.

Sabian: Hükumetçe ihtiyaç göründüğünde veya nakliyyat ve sevkiyat-ı askeriyye vukuunda sahib-i ruhsat işlediği bi’l-cümle motor ve vagonları ta’rifnamesinde münderic ücretten fazla bir şey taleb etmeksizin hükümetin emrine bulundurmağa mecburdur.

Saminen: Otomobillerin ve otobüslerin şehir dahilinde ayrıca ve münhasıran işleyeceği mahaller içün mahalli belediyyelerinden istihsal-i müsaade olunacaktır.

Tasian: İrade-i hususiyye-ivilayet kanununun sekseninci maddesinin sekizinci fıkrası mucibince seyr-ü sefer ettirilecek otomobil kamyonun kuvve-i ceriyyesi vahid kıyası ad olunarak beheri bin kilo nisbetinde senevi altun akçe 180 kuruş istifa olunması ve yolcu rükubune mahsus otomobil ve minibüslerden dört yolcu isti’abına kafi bulunan bir araba içün senevi altun akçe 180 kuruş ve diğerleri hakkında bu nisbet gözetilerek harç alınması takriri etmiş ve sahib-i ruhsatda buna muvafakat eylemiştir.

 

 

Latif Karaali, ULAŞTIRMA DÜNYASI,

23 Şubat 2009, Sayı: 401

  

 

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir