0 302 böyle doğdu…

OTOMARSAN‘ın kuruluş hikâyesini anlata­caktık.

Rahmetli Doç. Dr. İzzet İmre, hazırladığı “Otomarsan’ın Kuruluş Hikâyesi” kitabında, gelişmeleri yıl yıl özetlemiş. Kitapta olaylarla ilgili belgeler de var.

Otomarsan‘ın kuruluş çalışmaları 1958’de Menderes Hükümeti döneminde başlar.

O dönemde dünyanın sayılı kamyon ve otobüs imalâtçılarının Türkiye’de, Türk ortaklarla şirket kur­ması fikri ortaya atılır.

Menderes Türkiye İş Bankası’na “bu teşebbüslere önayak ol” şeklinde bir talimat verir.

Bu arada, Türkiye’deki ilk Mercedes bayii Ahmet Veli Mengerler ve Daimler-Benz AG arasında, konu ile ilgili müzakereler yapılıyor.

“Daima sevilen müzakereler…”

Başbakan’ın talimatı üzerine Türkiye İş Bankası, Daimler-Benz AG’ye de bir mektup gönderir.

Daimler-Benz AG, mektuba olumlu cevap verir ve “detaylı görüşme” istediğini belirtir.

Yıl; 1959…

Daimler-Benz AG, Türkiye bayii Mengerler’e otobüs montaj fabrikası için Türk Hükümeti ile görüşmelere başlamasını tavsiye eder.

Hükümet ile görüşmelere başlanır…

Zor görüşmeler… Uzun süren görüşmeler…

Hükümet; montaj yapılacak araçların evsafını… Karoseri tipini…Her yıl kaç araç monte edileceğini… Araçlarda kullanılan bütün parçaların listesini ister. Eğer araç ülkemizde üretilirse, maliyet ve satış fiyatları da istenir…

Görüşmeler sürerken 27 Mayıs ihtilâli olur.

Proje, 1961 yılına kadar, rafa kaldırılır.

Bu dönemde basında da yabancı sermaye karşıtı yazılar yayınlanıyor. Zamanın mizah dergisi Akbaba’da bile… Başyazar Yusuf Ziya Ortaç, derginin 6 Nisan 1961 tarihli sayısında projeyi alaya alıyor. Diyor ki: “….Neden İsviçre’nin yapmadığını biz yapacağız acaba? Biliyorum; bir gururun çabasıyla “Türk yapar diyecekler. Biz de yapalım… Yapalım ama, aldın, bilginin ışık tuttuğu işleri yapalım. Keyfimizin istediğini değil…”

61-62 yıllarında ülke döviz sıkıntısı içine girer.

Montaj fabrikası olmayana, araç ithali için döviz tahsisi imkânsız hale gelir…

1962 yılında Mengerler, Sanayi Bakanlığı’na başvurur ve Daimler-Benz ile yüzde 50 yüzde 50 ortaklık kurulmasını teklif eder. Belgeler hükümete sunulur. Proje üzerinde “detaylı çalışmalar” başlar.

Tam işler rayına oturmuş, anlaşma sağlanmışken Daimler-Benz AG projeden vazgeçer. Buna rağmen, yabancı sermayeyi teşvik amacıyla bir fabrika kurul­ması için hükümetten müsaade alınır. Yıl 1963…

Bu müsaadeye imza atanlar kimler mi?

Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel… Başbakan İsmet İnönü ve tüm Bakanlar Kurulu…

Çalışma Bakanı da, Bülent Ecevit‘tir…

Kısacası; yabancı sermayeli şirketin kurulması, Bakanlar Kurulu kararıyla oluyor.

Siz fabrika kuracaksınız, Bakanlar Kurulu karar verecek, Cumhurbaşkanı da onaylayacak…

Dikkat ediniz; fabrika kurulmuyor, şirket kuruluy­or. Daha doğrusu, şirket kurma izni alınıyor.

İşte bu arada, ünlü “Montaj Sanayi Talimatı”

çıkar. Bu talimatnamenin mantığı; ithal edilecek her­hangi bir aksam ve aracın yerine yenisinin yapılması.

Amaç, döviz tasarrufu… .

Böylece 1964 yılına gelinir…

Türk Ticaret Bakanlığı; Daimler-Benz AG‘den, sermaye iştiraki için detaylı bir başvuru ve yatırım projesi sunması gerektiğini yazılı olarak bildirmesini ister.

Bunun sonucunda; Daimler-Benz AG, 12 milyon TL sermayeli (tahmini 5.28 milyon DM) bir şirket, kurmaya hazır olduğunu bildirir. Bu şirkete Daimler-Benz AG yüzde 70, Mengerler yüzde 30 ortak ola­caktır. Yazı gönderilir… Nereye? Bakanlığa!

Yıl; 1965… Türk Hükümeti, yatırım müsaadesi vermekte zorluk çıkarır. Başvuru reddedilmiştir.

Neden? Çünkü; yabancı sermaye iştirakinin yüzde 50’nin altında olması gerekmektedir.

Mengerler, Daimler-Benz AG ve o zamanki Almanya Büyükelçisi’nin ortak çabalan sonucu, Türk Hükûmeti’nden, yazılı şartlara uyulması halinde müsaadenin onaylanacağı bildirilir.

İşte bu arada, Daimler-Benz AG ve Mengerler, Türkiye’de üçüncü bir ortak aramaya başlar. Ortak bulunuyor ama; Daimler-Benz’e uyan ortak Mengerler’e uymuyor, Mengerler’e uyan ortağı da  Daimler-Benz kabul etmiyor.

 

Zaman geçiyor… Türk Hükümeti, 4 Kasım 1965 tarihli bir mektupla  mutabakatın yazılı verilmesi için 3 aylık süre kaldığını bildiriyor.

Kim ortak olacak? Nasıl ortak olacak?.. Daimler-Benz AG yöneticileri bunun üzerine alternatifli 2 mektupla gelir. Birincisi; engellerle dolu bir niyet mektubu… İkincisi; Türk Hükümeti’nin istekleri doğrultusunda bir mutabakat mektubu…

Bu mektupları; Türk Hükümeti’ne sunmak üzere Edzard Reuter görevli olarak Ankara’ya gönderiliyor. Olumsuz mektup verilirse, şirket kurulamayacak… Ankara’daki Almanya Büyükelçisi tekrar devreye girer ve olumlu mektubun verilmesini telkin eder.

…Ve bakanlığın istekleri doğrultusunda hazırlanmış mektup sunulur.

Evet… 4 Mart 1966 tarihine gelinmiş ve Türkiye’de otobüs karoseri fabrikası kurmak için gerekli Bakanlar Kurulu Kararı alınmış olur…

Şimdi önemli olan, firmanın kurulması için gerekli anlaşmaların yapılması…

Yani, ortaklık yapısı…

Neticede Mengerler projeyi kurtarmak için Daimler-Benz AG‘nin teklif ettiği ortağı kabul eder ve anlaşma imzalanır. Ne var ki, anlaşmayı imzalayan 3’üncü ortak Arif Alp, “projenin Türkiye pazarında muvaffak olamayacağına inandığı”nı belirterek ertesi gün imzasını geri çeker.

Yeni bir ortak aranır. İşte burada, Liman Lokantası Barı‘nda rahmetli İzzet İmre ile Kadir Has arasındaki görüşme gerçekleşir. Öngörü sahibi Kadir Has, “doğru bir iş olduğu için” ortaklığı kabul eder. Almanya ortağı onaylar… Artık şirket kurulmuştur!

…Ve nihayet, Daimler-Benz AG, Mengerler ve Has firmaları, tasarlanan üretim şirketini Türkiye’de beraberce kurmayı başarır…

15 Şubat 1967 tariflinde “Otobüs ve Motorlu Araçlar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi” kısaca “Otomarsan” Ticaret Sicili’ne kaydedilir ve Ticaret Sicili Gazetesi’nde kuruluş ilân edilir.

O 302 böylece doğdu…

 

 

 

Latif Karaali, Güle Güle Gazetesi

8-14 Mayıs 2006, Sayı: 434

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir